Ille bra

Oppgaven er å presentere en av Norges dialekter, og valget faller da så klart på en Østfoldsdialekt. Siden jeg tilbringer nok av tid på disse kanter med hytte ved Fredrikstad har jeg lært å bli glad i den. Til tross for at de fleste finner den ganske stygg kan ikke jeg tenke meg en koseligere måte å snakke på. Til tross for Fredrikstad-tilknytningen min tar jeg en utfordring og beveger meg litt lengre unna, nærmere bestemt Saprsborg(eller sashbor’ som innvånerne ville sagt..) Her følger altså kjennetegnene på Sarpsborgdialekten:


I Sarpsborg snakker de en versjon av den ofte parodierte østfoldsdialekten. Det er et lavtonemål, noe som betyr at den høyeste tonen er på den siste stavelsen, altså den trykklette. De har også en tjukk L, noe som er veldig karakteristisk for dialekten. Samtidig har de en egen Østfold-vri på dette, sammen med æ-en sin. Det er dette som gjør dialekten så lett gjenkjennelig. Den har altså -ær endinger i flertall av substantiv (bilær, båtær). Det er ingen palatalisering i dialekten, og heller ingen bløte konsonanter. Den ligger nære slik vi snakker på resten av østlandet, som her i Bærum. Den største forskjellen ligger på L-ene og æ-endingene. De bruker også ente som nektingsadverb, noe som er spesielt for de sørlige delene av Østfold. Sarpsborgdialekten er et e-mål uten jamvekt. Dette er også spesielt for de sørlige delene av Østfold, fordi de i resten av fylket stort sett har jamvekt. I tillegg kan det nevnes at denne dialekten i stor grad er på vei ut hos de yngre. Mange av de gamle holder fortsatt på den brede Østfoldsdialekten, mens hos de yngre kan man tydelig se påvirkningen fra Oslo-området.

/JSS

Velkomen til Valle

I desse ukane har vi dialektlære i norsken. Det utvalde målet er Valledialekta, som i og for seg er ganske uforståeleg. Eg vil byrje med å presentere nokre kjenneteikn på Vallemålet.

• e-infinitiv - heve
• Tungespiss-r
• Ll-->dd - stappfudde
• Hv-->kv - kvendagsmaten
• Bygda-->bygdo, bygdå
• Personlig pronomen 1. person entall - eg
• Personlig pronomen 1. person flertall - mi
• Sterke verb i presens - søv'e kjeme
• Nektingsordet - inkji
• Høgtone
• Bruk av dativ: frå norrøn –> eg reiser inni bilen, eg site i bilæ

Så dersom nokon skal på ferie til Valle kan dette kome godt med. Nå ein liten oversettelse eg har gjort av eit brev skreve på Vallemål. Omsetje til nynorsk sjølvsagt.

"Maten er ikkje så viktig når ein fyst er mett og har nok av det, men når ein fyst er svolten og ikkje har matbiten, då er det det viktigaste i verda. No handlar vi i handelsbuo og kjem til stappfulle hyllenr, og dei fleste tenkjer vel ikkje på kven som skaffar maten, og kva det kreve av arbeid og andre innsatsfaktora.

Men vi skal ikkje så langt tilbake i tida før einkvar måtte skaffe maten sin sjølv, i allefall på bygda. Då var hausten avgjerande for den lange vinteren. Kvardagsmaten var brød og graut, graut og brød. Men til jul, da hadde vi noko godt og spesielt. Og då var mange som reiste til fjellet etter julefisk, dei som ikkje da hadde vore på sjøen og fanga han.

Julefisken burde helst vere stor og raud og kome frå høgfjellet. Før jul har folk god tid, og då kunne dei vere borte nokre dage. Husa var kalde og dagane var korte, så ein måtte kle seg godt og ta med seg ullteppe og skinnfell eller sengeteppe om natta. Med skinnet frå elden flakkande på veggane, vart det fortalt mang ein historie i dei lange kveldane."

/JSS